Over geluk gesproken

Posted by in Ontmoeten

“Gelukkig Nieuwjaar … De beste wensen … Veel geluk in 2015”. Jawel, het is weer de tijd voor onze traditionele Nieuwjaarsbegroetingen. Niks mis mee, natuurlijk. Soms wat afgezaagd en gratuit, maar best vermakelijk als cultuuruiting en altijd leuk om iemand iets fijns toe te wensen. Wat mij echter prikkelt is de vraag, wat dat nou is: geluk. Deze week stuitte ik op de website van twee jongemannen die zich ten doel stellen Nederland in 2020 het gelukkigste land ter wereld te maken. Toe maar! Toegegeven, hun teksten en filmpjes zijn charmant en aanstekelijk en mijn nieuwsgierigheid dreef me er uiteindelijk toe deel te nemen aan hun 12-stappenplan. Periodiek zal ik d.m.v. emails op de hoogte worden gehouden van de weg naar geluk, waarvan de eerste stap inhoudt dat ik me bezin op mijn verlangens. De rest laat zich nog raden, maar ik heb zo mijn twijfels. Hun site heet 365dagensuccesvol.nl en daar word ik al niet gelukkig van. De naam doet vermoeden dat ook hier succes en geluk weer op een hoop worden geveegd …

Succes laat zich makkelijker definiëren dan geluk. Succes gaat over slagen in je opzet, halen van je doelstelling en realiseren van je voornemen.  En dit kan zeker een kick en een geluksgevoel geven. Bovendien is het je in zo’n geval gelukt je verwachtingen waar te maken, dus ook taalkundig is de vereenzelviging met geluk wel te begrijpen. Toch passen hierbij vragen en kanttekeningen. Want blijkbaar is hier sprake van een doelafhankelijk geluk, van een geluksgevoel dat alleen opduikt bij succes. En klopt het eigenlijk wel, dat gelukseffect van behaalde doelen? “Bezit van de zaak, einde van het vermaak”, zo luidt een oud-Hollandsch spreekwoord. Waarmee maar gezegd zij, dat het niet (altijd) het succes is dat plezier verschaft maar (vaker) de weg ernaartoe. Als het doel eenmaal behaald is, verdwijnt de bevrediging daarover al snel naar de achtergrond om plaats te maken voor nieuwe gedachten, nieuwe doelen en nieuwe succeswensen die onze weg naar geluk verder moeten plaveien. Het levensgeluk als een steeds opnieuw uit te voeren missie, als doel van een voortdurend af te werken projectplan. En als een levensprincipe dat je kan terugvinden in politieke en economische vooruitgangstheorieën, maar ook in maakbaarheidscursussen en spirituele stappenplannen tot het creëren van je gewenste werkelijkheid, het waarmaken van je dromen en het materialiseren van je verlangens. Succes is een keuze en geluk bepaal je dus zelf! Hm, enig idee hoezeer deze maatschappelijk ingesleten gedachte annex geluksneurose stress en dus ongeluk oplevert?

Maar we moeten onszelf toch doelen stellen om vooruit te komen in dit leven, om onze toekomst veilig te stellen, om welvaart te verkrijgen en in het verlengde daarvan welzijn en geluk?! Nee, dat moeten we niet. We moeten dat niet omdat het al vanzelf gebeurt. Dagelijks stellen we onszelf ongemerkt talloze doelen, variërend van een gekookt ei bij het ontbijt tot het bekijken van de avondfilm tot het (al of niet) solliciteren op die baan tot het bezoek aan het toilet tot … Ik wil maar zeggen: daar hebben we echt geen maakbaarheidsgedachte of vooruitgangsgeloof voor nodig. Juist als we ons er  zo weinig mogelijk – met ons denken – tegenaan bemoeien, zorgt het lichaam voor zichzelf, gaat het leven vanzelf en voelen we ons vrij en gelukkig. En zijn dat niet de geluksmomenten waarbij we het gevoel hebben er niets voor te hoeven doen?!

Voor mij staat echt geluk gelijk aan ware vrijheid. En ware vrijheid is wanneer niets hoeft, wanneer niets moet. (En wanneer, voor de goede orde, er dus ook niks weg moet.) Zo bezien kan wezenlijk geluk niet afhankelijk zijn van te behalen doelen. En wat dacht je van deze definitie: geluk is de afwezigheid van problemen. Mijn uitgangspunt is dat er geen levensprobleem is totdat je erover nadenkt. Ofwel, zoals iemand al eens zei: Wat is er mis met dit moment, tenzij je erover nadenkt? En als dat klopt, is geluk een gedachteloze staat van zijn.  Een staat van totale (geestelijke) ontspanning en ont-moeting, die los staat van welke verlangens, wensen, ambities of andere potentiële geluksprikkels dan ook. Je zou deze staat behalve Geluk, ook Liefde, Vrede, Waarheid, Vrijheid of God (weet wat) kunnen noemen.

Nogmaals, natuurlijk kan het fijn zijn om doelen te stellen en ze na te streven. En het behalen van die doelen is zo mogelijk nog bevredigender. Maar zelfs dan blijft de vraag waarom die bevrediging optreedt. Komt die wel voort uit het behaalde succes zelf?  Of keren we op die succesmomenten terug naar onze natuurlijke staat van ontspanning, die weer (even) voelbaar is door het (vooralsnog) ontbreken van nieuwe succesdoelen? Zoals ook het voltooien van dit stukje voldoening en rust schenkt, na het rusteloze gepieker en tomeloze getob over de juiste toon en inhoud. Hoe het ook zij, succes is leuk, geeft een lekker gevoel en het is je van harte gegund. Maar echt gelukkig word je er niet van. Gelukkig Nieuwjaar!